Narząd Jacobsona
Narząd Jacobsona – Wprowadzenie
Narząd Jacobsona, znany również jako narząd przylemieszowy (łac. organum vomeronasale), to niezwykle interesujący element anatomii wielu zwierząt. Oznaczany skrótem VNO (od ang. vomeronasal organ), jest parzystym narządem zmysłowym, który ma kluczowe znaczenie w wykrywaniu różnych substancji chemicznych, w tym feromonów. U gadów stanowi on główny organ odpowiedzialny za percepcję zapachów. Funkcjonalność tego narządu u ludzi budzi wiele kontrowersji, mimo że jego obecność została potwierdzona w badaniach anatomicznych.
Historia badań nad narządem Jacobsona
Początki badań nad narządem Jacobsona sięgają XVII wieku, kiedy to w 1703 roku Frederic Ruysch po raz pierwszy odkrył ludzki VNO. Następnie w 1809 roku Ludvig Levin Jacobson odnalazł ten narząd u innych ssaków i opisał go w swoim raporcie opublikowanym w Annales Musée Histoire Naturelle w 1811 roku. Przez długi czas jego funkcje pozostawały nieznane. Robert Broom, prowadząc badania nad różnymi czworonogami, zauważył, że wszystkie zbadane przez niego gatunki posiadają rozwinięty narząd Jacobsona, co wzbudziło zainteresowanie naukowców i skłoniło do dalszych badań.
W kolejnych latach potwierdzono obecność VNO u płazów, gadów oraz wyżej rozwiniętych ssaków lądowych, jednak nie stwierdzono go u krokodyli ani ptaków. W 1991 roku David Moran i Bruce Jafek potwierdzili istnienie narządu przylemieszowego u ludzi. Do końca XX wieku dominowało przekonanie o jego atawistycznym charakterze jako pozostałości po ewolucyjnych przodkach czworonogów. Jednak wyniki badań endoskopowych oraz mikroskopowych sugerujące istnienie VNO u ludzi przynajmniej po jednej stronie ciała wywołały nowe pytania dotyczące jego funkcji.
W 1996 roku D.L. Berliner opublikował przełomowe badania, które wykazały, że narząd Jacobsona dorosłych ludzi reaguje na steroidowe womeroferyny, co otworzyło nowe możliwości badawcze dotyczące jego potencjalnej funkcjonalności.
Biologia narządu Jacobsona
Obecność narządu Jacobsona została stwierdzona u większości płazów, gadów i ssaków. Jego funkcje zostały szczególnie dobrze poznane u węży i gryzoni. Substancje chemiczne docierające do VNO mają znaczący wpływ na zachowania związane z rozmnażaniem oraz interakcjami społecznymi zwierząt. U gryzoni feromony mogą mieć drastyczny wpływ na przebieg rui oraz ciążę, a nawet prowadzić do wymuszonego poronienia.
U płazów i gadów narząd Jacobsona nie jest połączony z jamą nosową; składa się z dwóch kieszonek, których kanały otwierają się na podniebieniu jamy gębowej. Kieszonki te są wypełnione cieczą produkowaną przez gruczoły przyocznych i to właśnie ta ciecz umożliwia transport substancji zapachowych do nabłonka węchowego znajdującego się na ściankach kieszonek. Gdy zwierzę używa swojego języka do badania otoczenia, substancje chemiczne są przenoszone do wnętrza narządu Jacobsona. Węże szczególnie intensywnie korzystają z tego organu podczas tropienia swoich ofiar.
W przypadku ssaków narząd ten znajduje się w pobliżu kości lemieszowej wewnątrz jamy nosowej. Większość ssaków przenosi cząst
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).